PrzezBudowanie własnego gustu często przypomina próbę odnalezienia się w labiryncie cudzych oczekiwań. Wchodzimy do księgarni, sprawdzamy listy bestsellerów, przeglądamy zestawienia „100 filmów, które musisz zobaczyć” i nagle czujemy presję, by zachwycać się kinem niszowym, którego w rzeczywistości nie rozumiemy, albo literaturą, która nas po prostu nudzi. Prawda jest jednak taka, że udawanie intelektualnego wyrafinowania to najprostsza droga do utraty autentyczności. Warto zadać sobie pytanie: dla kogo właściwie tworzymy nasz profil kulturowy? Dla siebie, czy dla ludzi, którzy mają nas za to oceniać?
Zrozumieć mechanizm kulturowego snobizmu
Wielu z nas wpada w pułapkę tzw. kulturowego snobizmu. Boimy się przyznać, że zamiast trudnego kina europejskiego, wolimy obejrzeć lekki serial komediowy, albo że zamiast klasycznej muzyki, w aucie puszczamy popowe hity z lat 90. Ten strach przed oceną sprawia, że zaczynamy tworzyć maskę. Udajemy, że ambitne dzieła nas zachwycają, podczas gdy w głębi duszy odczuwamy jedynie znużenie. To podejście jest męczące i przede wszystkim nie prowadzi do rozwoju, a jedynie do frustracji.
Kluczem do zbudowania własnego gustu jest radykalna szczerość wobec siebie. Zanim zaczniesz budować swoją „kolekcję” zainteresowań, musisz przestać traktować kulturę jako narzędzie do podnoszenia statusu społecznego. Gust to nie zestaw trofeów, które pokazujesz na półce w salonie czy na Instagramie. To zestaw Twoich osobistych reakcji na świat.
Jak odróżnić ambicję od wartości?
Często utożsamiamy słowo „ambitne” z czymś, co jest automatycznie lepsze, głębsze i bardziej wartościowe. To błąd poznawczy. Oczywiście, warto sięgać po trudniejsze treści, bo to one rozwijają naszą empatię i wrażliwość, ale nie każda ambitna książka czy film muszą trafiać w Twój punkt. Jeśli coś jest obiektywnie doceniane przez krytyków, ale w Tobie nie budzi żadnych emocji, masz pełne prawo to odrzucić.
Zbudowanie gustu polega na testowaniu. Nie musisz być ekspertem od wszystkiego. Wybierz jedną dziedzinę, która Cię ciekawi i sprawdź, co naprawdę w niej lubisz. Jeśli czytasz reportaże, nie musisz sięgać po każdy tytuł z listy „must-read”. Sprawdź, jaki styl pisania Ci odpowiada, jakie tematy Cię angażują. Jeśli zauważysz, że po dziesięciu stronach ambitnego dzieła wciąż sprawdzasz telefon, to sygnał, że być może to nie jest Twój czas na ten konkretny tekst. I to jest w porządku.
Metoda małych kroków i osobistego filtra
Zamiast podążać za modą, spróbuj stworzyć własny filtr osobisty. Zadaj sobie pytanie: „Dlaczego to lubię?”. Nie szukaj odpowiedzi w recenzjach. Szukaj ich w swoich odczuciach. Czy to sprawia, że się śmiejesz? Czy skłania do refleksji? Czy może po prostu relaksuje Cię po ciężkim dniu? Każdy z tych powodów jest wystarczająco dobry, aby uznać dany utwór za element Twojego gustu.
Warto również pamiętać o zasadzie, że gust ewoluuje. To, co podobało Ci się pięć lat temu, dziś może wydawać się błahe. To naturalny proces. Zmieniając się, zmieniasz swoje otoczenie kulturowe. Nie bój się przyznać, że Twoje zainteresowania poszły w innym kierunku. Prawdziwy gust to płynność, a nie sztywne trzymanie się raz przyjętej pozy.
Pułapka „ambitności” jako formy ochrony
Czasami udajemy, że wszystko ambitne jest dobre, bo boimy się wyjść na ludzi o niskim poziomie intelektualnym. To lęk przed oceną. Jednak w dzisiejszych czasach, gdy dostęp do treści jest niemal nieograniczony, autentyczność jest cenniejsza niż wiedza encyklopedyczna. Ludzie o wiele bardziej cenią rozmówcę, który potrafi szczerze powiedzieć: „Nie znam się na tym, ale bardzo lubię ten konkretny rodzaj humoru”, niż kogoś, kto cytuje recenzje z prestiżowych magazynów, nie czując w tym żadnej pasji.
Pamiętaj, że kultura ma przede wszystkim służyć Tobie. Jeśli czytasz, słuchasz czy oglądasz coś tylko po to, by móc o tym dyskutować w towarzystwie, marnujesz swój czas. Jeśli natomiast robisz to z ciekawości, ale po czasie uznajesz, że to nie dla Ciebie – to jest Twój wkład w budowanie własnej tożsamości. Wiedza o tym, czego nie lubisz, jest równie cenna, co wiedza o tym, co kochasz.
Jak zacząć od nowa?
Zacznij od listy. Wypisz trzy rzeczy, które ostatnio naprawdę Cię poruszyły, niezależnie od tego, czy są to uznane arcydzieła, czy proste rozrywki. Następnie spróbuj przeanalizować, co łączy te dzieła. Czy to tempo akcji? Czy może specyficzny klimat? Czy poruszana tematyka? Gdy zrozumiesz, co sprawia Ci frajdę, będziesz mógł świadomie szukać podobnych rzeczy. To jest budowanie gustu od podstaw – od emocji, a nie od list przebojów.
Nie musisz udawać, że znasz się na wszystkim. Prawdziwy gust to umiejętność powiedzenia „nie” temu, co narzuca nam kultura wysokiego tonu, jeśli nie czujemy z tym żadnej więzi. Bądź dla siebie wyrozumiały. Budowanie własnej wrażliwości to maraton, a nie sprint. Ciesz się procesem odkrywania tego, co naprawdę do Ciebie przemawia, zamiast martwić się o to, jak postrzegają Cię inni.
